ORCHIDACEAE (Epipogium)

Epipogium aphyllum.

Το Epipogium aphyllum είναι μία μυκοετερότροφη μικρή ορχιδέα, χωρίς χλωροφύλλη, με αραιή ταξιανθία και λευκορόδινα άνθη που αγαπάει τα δάση οξιάς αλλά και τα μικτά, μαζί με έλατα, γαύρους και πλατάνια,  σε θέσεις  με πλούσιο χώμα από σάπια φυτική ύλη. Κρυμμένη στις σκιές γιατί δεν χρειάζεται το ηλιακό φως είναι δυσδιάκριτη και ακόμα και όταν την αναζητά κάποιος είναι περισσότερο πιθανό να την πατήσει και μετά να την δει. Σπάνιο είδος για την Ελλάδα, ζει σε μερικά βουνά της Ηπείρου, της Μακεδονίας και στον Όλυμπο. Φέτος βρέθηκε και στην Γραμμένη Οξιά της Ρούμελης,, στο νοτιότερο σημείο εξάπλωσης στον Ελληνικό χώρο, απ’ όπου και οι φωτογραφίες του αφιερώματος αυτού.

RANUNCULACEAE (Trollius europaeus)

Trollius europaeus.

Εντυπωσιακός εκπρόσωπος της οικογένειας των Ranunculaceae (νεραγκούλες) με μοναδικό σημείο εξάπλωσής του στην Νότια Ελλάδα την Οίτη (από όπου προέρχονται και οι φωτογραφίες). Πλησιάζει σε ύψος το ένα μέτρο με άνθη μονήρη και αφαιρικά με πέταλα πάνω από 10 τις περισσότερες φορές. Ευδοκιμεί σε υγρές περιοχές στις όχθες δύο ρεμάτων της Οίτης και λόγω του περιορισμένου βιότοπου και του μεγάλου αριθμού των γελαδιών που ανεξέλεγκτα λυμαίνονται όλον τον Εθνικό δρυμό διατρέχει άμεσο κίνδυνο εξαφάνισης. Ανθίζει στα τέλη Ιουνίου ως και τις αρχές του Ιουλίου.

Apiaceae - Umpelliferae (ferula).

Ferula communis (νάρθηκας).

Ο νάρθηκας (και άρτυκας) είναι ίσως ο μεγαλύτερος εκπρόσωπος των σκιαδανθών. Φτάνει σε ύψος τα 2,5 και 3 μέτρα και τον συναντάμε σε πολλά μέρη της χώρας μας, σε βραχώδεις πλαγιές και χέρσα παρατημένα χωράφια μέχρι τα 600 – 700 μέτρα υψόμετρο. Είναι δηλητηριώδες φυτό και γι’ αυτό σπάνια το βλέπουμε φαγωμένο από ζώα. Η ψίχα του (εντεριώνη) όταν ξεραθεί καίγεται πολύ αργά χωρίς να επηρεάζεται ο φλοιός και την χρησιμοποιούσαν παλιότερα για να μεταφέρουν με ασφάλεια την φωτιά.  Στην ιδιότητά του αυτή χρωστάει και την σύνδεσή του με τον μύθο του Προμηθέα. Ο Τιτανογενής ημίθεος και ευεργέτης των ανθρώπων έκλεψε την φωτιά από το εργαστήρι του Ήφαιστου και την μετέφερε κρυφά σε νάρθηκα με συνέπεια να ξεσπάσει πάνω του όλη η οργή του πρώτου των θεών. Υπήρξε όμως και ένα από τα ιερά φυτά του Διόνυσου, δεδομένου ότι οι συνοδοί και λατρευτές του με ένα ξερό κλαδί και μία κουκουνάρα κατασκεύαζαν τον θύρσο, απαραίτητο εξάρτημα των βακχικών οργιαστικών τελετών.

Επειδή όταν ξεραθεί ο βλαστός του γίνεται ελαφρός και σκληρός, αλλά ευλύγιστος,  χρησιμοποιήθηκε στην αρχαία Ελληνική ιατρική για επίδεση και ανάταξη καταγμάτων. Για τον λόγο αυτό οι επίδεσμοι των καταγμάτων λέγονται ως σήμερα νάρθηκες.

Ανθίζει Μάϊο και Ιούνιο και στην συνέχεια ξεραίνεται για να ξαναβλαστήσει την επόμενη άνοιξη.

ORCHIDACEAE (hybrids)

Ophrys epirotica (αριστερά) και Ophrys oestrifera (δεξιά). Στη μέση ένα νέο φυτό (υβρίδιο) που παρουσιάζει ενδιάμεσα χαρακτηριστικά και των δύο γονικών ειδών.

Θαυμαστές διασταυρώσεις (υβριδισμοί) στο γένος των Ophrys από την Ευρυτανία.

ORCHIDACEAE, Ophrys spruneri.

Ophrys spruneri.

Η ενδημική (κεντρική, νότια Ελλάδα, Κρήτη και νησιά του Αιγαίου) Οφρύς του Σπρούνερ (πρός τιμή του Βαυαρού βοτανικού και ερευνητή Wilhelm von Spruner 1805-1874) είναι μία πανέμορφη ορχιδέα που από τα μέσα του Μάρτη μέχρι και τον Απρίλη στολίζει με υπέροχα σχέδια και χρώματα φρυγανότοπους, παρατημένα ελαιοπερίβολα και διάκενα δασών από την παραλιακή ζώνη μέχρι και υψόμετρα 1000 μέτρων. Η ποικιλία των χρωμάτων, των σχεδίων του θυρεού τους, τα φανερά η υποκρυπτόμενα υβρίδια, ακόμα και οι ανωμαλίες κάποιων φυτών καθιστούν το είδος αυτό μοναδικό!!!

ORCHIDACEAE - Ophrys

Ophrys speculum.

Από τους ομορφότερους εκπροσώπους του γένους των οφρύων, πήρε το όνομά της από τον μπλε γυαλιστερό θυρεό της που θυμίζει καθρέφτη (από το Λατινικό speculum = κάτοπτρο). Σχετικά σπάνιο Μεσογειακό είδος, στην πατρίδα μας έχει εντοπιστεί στην Στερεά, την Μαγνησία, την Πελοπόννησο και τα νησιά, εξαιρουμένης της Κρήτης απ' όπου πιθανόν έχει εκλείψει. Οι φωτογραφίες του αφιερώματος προέρχονται από την Φθιώτιδα όπου ζουν μικροί διάσπαρτοι  πληθυσμοί σε άγονους παρατημένους αγρούς και φρυγανότοπους.

ORCHIDACEAE (hybrids)

Υβρίδια στον υπέροχο κόσμο του γένους Ophrys..

Αριστερά Ophrys spruneri και δεξιά Ophrys tenthredinifera. Στη μέση (και στις πρώτες φωτο) ένα νέο φυτό που περιλαμβάνει χαρακτηριστικά και των δύο γονικών ειδών.